Περί “παγκόσμιου” ημερολογίου
Ορισμός του ημερολογίου
Ημερολόγιο (το): Κάθε σύστημα υπολογισμού του Xρόνου, που τον διαιρεί σε ημέρες, μήνες, έτη, βάσει των σταθερών, περιοδικών φαινομένων της περιστροφής της Γης γύρω από τον άξονά της, της περιφοράς της γύρω από τον Ήλιο και της περιφοράς της Σελήνης γύρω από τη Γη, ούτως ώστε να επιτυγχάνεται η οργάνωση της δημόσιας και θρησκευτικής ζωής, καθώς και η εξυπηρέτηση των παντοειδών επιστημονικών και ιστορικών σκοπών: σεληνιακό / ηλιακό / αρχαίο ελληνικό / κινεζικό / αραβικό. (1)
Οπότε, κάθε ημερολόγιο αποτελεί εργαλείο με το οποίο καθίσταται δυνατή η χρονική κατάταξη παρελθοντικών ή μελλοντικών γεγονότων, αλλά πρωτίστως μία μελέτη του ουρανού. Οι κινήσεις Ήλιου, Γης και Σελήνης είναι οι αιώνιοι σταθεροί άξονες της γήινης χρονικής αίσθησης.
Γρηγοριανό ημερολόγιο
Το Γρηγοριανό λεγόμενο ημερολόγιο θα έπρεπε να λέγεται σωστότερα: Γρηγοριανή Διόρθωση του Ιουλιανού ημερολογίου· είναι στο σύνολό του το Ιουλιανό ημερολόγιο διορθωμένο κατά μία ημέρα κάθε αιώνα. Για την ακρίβεια, επαναφέρει ως απλό (365 ημερών) το επαιώνιο έτος (π.χ. 1900) που αρχικά, βάσει του γενικού κανόνα, ως διαιρούμενου με το 4 ήταν δίσεκτο (366 ημερών).
Την εποχή που το επέβαλε ο Ιούλιος Καίσαρας (46 π.Χ.), το παλαιό ρωμαϊκό ημερολόγιο είχε ήδη μεγάλη απόκλιση από την πραγματικότητα με αποτέλεσμα δυσλειτουργίες στη γεωργία αλλά και στην κοινωνική ζωή. Τα ελληνικά ημερολόγια, σεληνοηλιακά στο σύνολό τους, είχαν λύσει τα υπολογιστικά προβλήματα που είχε το (παλαιότερο και επίσης σεληνοηλιακό) ρωμαϊκό.(3) Παρ’ όλα αυτά και παρ’ ότι ο Σωσιγένης, που φέρεται ως ο κατά παραγγελία του Καίσαρα δημιουργός του ημερολογίου, ήταν Έλληνας, το νέο Ιουλιανό ημερολόγιο ήταν μόνο ηλιακό. Αρκετά ακριβές για το αιτούμενο ακριβείας της εποχής, αλλά οριστικά ξεκομμένο από τον παράγοντα της Σελήνης που δημιουργούσε την ανάγκη πολύπλοκων υπολογισμών και, κατά συνέπεια, αύξανε την ανάγκη συνεχούς μαθηματικής επιμέλειας (που παλαιότερα ήταν πρωταρχική λειτουργία των ιερατείων, βλ. Αίγυπτος, Βαβυλώνα).
Θα μπορούσε να ειπωθεί πως, ο –μεταξύ των άλλων τίτλων- Μέγας Αρχιερέας (pontifex maximus), Ιούλιος Καίσαρας, έλυσε έτσι το πρόβλημα του ημερολογίου σχετικά με τον σεληνιακό παράγοντα, όπως ο Αλέξανδρος το Γόρδιο Δεσμό: Τον έκοψε στα δυό!
Μπορεί όμως (όχι τόσο κολακευτικά για τον Καίσαρα) να λεχθεί πως έπραξε όπως θα έλεγε η λαϊκή έκφραση: Πονάει κεφάλι – κόβει κεφάλι…
Το Ιουλιανό ημερολόγιο είναι πράγματι αρκετό για την διευθέτηση των περισσοτέρων κοινωνικών ζητημάτων που απαιτούν την χρήση ενός ακριβούς ημερολογίου: χρέη, διαδοχές σε αξιώματα, μισθοδοσίες και άλλα συναφή, ρυθμίζονται ακέραια.
Ορίζοντας δε σωστά τον ετήσιο κύκλο του Ήλιου, προβλέποντας δηλαδή ισημερίες και ηλιοστάσια με ακρίβεια, διασφαλίζει επίσης ικανοποιητικά την εύρυθμη λειτουργία της γεωργίας στην οποία κυριαρχούν οι Εποχές.
Ερωτήματα
- Οι ανάγκες, που οφείλει να καλύπτει ένα ημερολόγιο, εξαντλούνται στις παραπάνω;
- Κι αν πράγματι κατ’ ελάχιστον θεραπεύονται, αρκεί αυτό;
- Τί αντιπροσωπεύει η έλλειψη της Σελήνης από το δυτικό ημερολόγιο;
- Είναι η «απλότητα»/απλοποίηση το αιτούμενο στον (σύγχρονο) πολιτισμό;
- Τί αντιπροσωπεύει το ημερολόγιο του κάθε πολιτισμού; Ποιές οι διαφορές και πού οι ομοιότητες μεταξύ των ημερολογίων στους αιώνες;
- Δημιουργούν οι λαοί τα ημερολόγια ή τα ακολουθούν;
Η προσέγγισή μας
Η εργασία μας ακολουθεί μια σειρά ερωτημάτων σαν και των προηγουμένων, και, επί μέρους, θέτει νέα.
Με απώτερο στόχο την παρουσίαση ημερολογίων των πολιτισμών της Γης ή, έστω, των επικρατέστερων, ξεκινήσαμε με όργανο ένα δυναμικό περιβάλλον, κοινό και αποδεκτό από όλους, αλλά παράλληλα ικανό να μετρά τον χρόνο σύμφωνα με τον τόπο του καθενός αλλά και τον προσωπικό του τρόπο (βλ. περί Αρχικής σελίδας).
Το όλο εγχείρημα βασίζεται σε τρεις σταθερούς άξονες και (για αρχή) το λεγόμενο Γρηγοριανό ημερολόγιο που άλλωστε είναι σήμερα και το παγκοσμίως αποδεκτό (έστω μερικώς)…
1ος άξονας, ο Κύκλος.
Παγκόσμιο σύμβολο του Χρόνου, απόδοση της σφαιρικότητας των ουρανίων σωμάτων, το Τέλειο Σχήμα· υπονοεί ένα αόρατο κέντρο και, τo σημαντικότερο, αποδίδει οπτικά την κυκλικότητα του χρόνου. (2)
(Παρεμπιπτόντως, πρέπει πιά να αναφερόμαστε σε ένα πλήρες σπείρωμα της Γης γύρω από τον Ήλιο και όχι σε μία πλήρη επίπεδη περιφορά, καθώς και ο ίδιος ο Ήλιος κινείται μές στο Γαλαξία.)
2ος άξονας, η συνύπαρξη Ήλιου και Σελήνης στο ημερολόγιο.
Έκφραση της κοσμικής αρμονίας των αντιθέτων, της εναντιοδρομίας (ηρακλείτειος όρος), του ζωοδότη Ήλιου και της προστάτιδας Σελήνης.
Προβολή της ελάχιστα γνωστής πραγματικής κίνησης της Σελήνης στο χώρο με τρόπο που κάνει άμεσα κατανοητές τις έννοιες Συνοδικού και Αστρικού Σεληνιακού Μήνα, αποκαθιστώντας έτσι τη Σελήνη ως τον παράγοντα-καταλύτη για την παρουσία ζωής στη Γή.
3ος άξονας, ο Άνθρωπος
Το ημερολόγιο του κάθε λαού μπορεί να είναι Ηλιακό, Σεληνιακό ή Σεληνοηλιακό. Οι ώρες, που ανατέλλουν και δύουν ο Ήλιος και η Σελήνη, διαφέρουν από τόπου εις τόπον. Το στερέωμα όμως, ο ουρανός πάνω από τα κεφάλια όλων μας, παραμένει ίδιος. Η ετερότητα δεν αντίκειται στην ενότητα.
Παρομοίως, ένα ημερολόγιο δύναται να αναφέρεται καί στον προσωπικό χρόνο – τον χρόνο, δηλαδή, της προσωπικής, καθημερινής ύπαρξης και εξέλιξης, ενταγμένο όμως σε ένα φυσικό πλαίσιο αναφοράς που είναι και το μόνο αδιαμφισβήτητο: τις ουράνιες κινήσεις.
Ρήσεις από τη παγκόσμια παράδοση, τον πλούτο του ανθρώπινου Λόγου, συμπληρώνουν τη σύνθεση, ως αδιάσπαστο αλλά και ξεχωριστό μέρος του όλου: Μικρές φράσεις· ρητά· παροιμίες – από όλο τον Κόσμο και όλες τις γλώσσες – έρχονται να κοσμήσουν την εργασία μας και τις μέρες σας. Η συλλογή τους είναι ένα ξέχωρο έργο που, όμως, συνδυάζεται αρμονικά με το σύνολο – σαν την 4η διάσταση σε ένα τρισδιάστατο ημερολόγιο!
Κατακλείδα – Γιατί όλα αυτά
Γιατί γνωρίζουμε πως η μελέτη του ουρανού ήταν και είναι πηγή σοφίας και το ημερολόγιο μπορεί να αποτελέσει «παράθυρο» στον ουρανό και στον Κόσμο συνολικότερα.
Γιατί δεχόμαστε πως το Ημερολόγιο δεν είναι ξέχωρο έργο του κάθε πολιτισμού αλλά και αμφίδρομο πλαίσιο εξέλιξής του. Η κατανόηση της μέτρησης του χρόνου σ’ άλλους πολιτισμούς, μας βοηθά να κατασκευάσουμε μία γέφυρα μεταξύ ξένων εθίμων, τρόπων σκέψεις και καθημερινής εμπειρίας.
Κατανοούμε το οικουμενικό πνεύμα, η ουσιαστική διάσταση της “παγκοσμιοποίησης”, ως αναπόδραστη πραγματικότητα και θέλουμε να ανακαλύψουμε ό,τι ενώνει την Ανθρωπότητα.
Γιατί πιστεύουμε πως το Ημερολόγιο μπορεί να φέρει σε καθημερινή επαφή το χρήστη του με τον Ουρανό, τον Κόσμο, το Κάλλος, τον Ρυθμό, την εκδήλωση της ίδιας της ζωής, καθώς και να υπενθυμίζει καθημερινά την πραγματική μας φύση: την κοσμική – παροδική και αιώνια ταυτόχρονα…
- Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, επιμελητής Γεώργιος Δ. Μπαμπινιώτης, Κέντρο Λεξικολογίας, 2η εκδ., 2002, σελ. 730.
- Ο “κυκλικός” χρόνος είναι αιώνιος, ατέρμων και αγγέννητος σε αντίθεση με τον “γραμμικό” που έχει Αρχή και Τέλος. (βλ. επίσης: Περί Χρόνου αντίληψη)
- Ο Μέτων ο Αθηναίος τον 5ο αιώνα π.Χ. ανακάλυψε τον Μετωνικό κύκλο. Πως δηλαδή, 19 ηλιακά έτη αντιστοιχούν σε 235 συνοδικούς σεληνιακούς μήνες.